Κοινή διαπίστωση όλων μας είναι ότι συμβαίνουν ριζικές αλλαγές κι αυτό δημιουργεί μια γενική ανασφάλεια. Η οικονομική δυσπραγία επιτείνει το ήδη βεβαρημένο κλίμα και τους ποικίλους κλυδωνισμούς με αρνητικές επιπτώσεις σε όλες τις εκφάνσεις του βίου, ιδιαίτερα όμως στον ευαίσθητο θεσμό της οικογένειας, όπου τα προβλήματα έχουν πολλαπλασιασθεί επικίνδυνα. Χρειάζεται από την πλευρά μας επανεκτίμηση των προτεραιοτήτων, καταρχήν αυτοκριτική και στη συνέχεια αποφασιστικότερη αντιμετώπιση των προβλημάτων. Χρειάζεται αφοσίωση και σκληρή δουλειά αλλά το διακύβευμα είναι τόσο σημαντικό ώστε αξίζει τον κόπο.

« Η πιο σημαντική δουλειά που θα μπορέσουν ποτέ να κάνουν μαζί, οι γονείς και τα παιδιά τους, είναι μέσα στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού τους». Τονίζει σύγχρονος μελετητής. Ανάμεσα στους γονείς και στα παιδιά υπάρχει ένας δεσμός ακατάλυτος. Οι σχέσεις που δημιουργούνται μεταξύ τους είναι μοναδικές και αμφίδρομες. Διαρκούν όσο και η επίγεια ζωή τους αλλά και πέρα από αυτή. Η ποιότητά τους εξαρτάται πρωτίστως και κυρίως από τη στάση και τη συμπεριφορά των γονιών σε όλη τη διάρκεια του επίγειου βίου. Ιδιαίτερα όμως στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού, τα βασικά για τη δημιουργία της προσωπικότητάς του, αλλά και στα ταραγμένα και δύσκολα πέτρινα χρόνια της εφηβείας του. Ο θυμόσοφος λαός μας λέει: «Μικρό παιδί δεν μάλωσες, τρανό μη φοβερίζεις». Πάνω απ’ όλα όμως ο λόγος του Θεού μας συμβουλεύει: «Μάθαινε στο παιδί σου στην αρχή της ζωής του να ‘χει καλές συνήθειες και δεν θα ξεστρατίσει απ’ αυτές ούτε όταν είναι γέρος πια». (Παροιμ. 22,6).

Θα μου επιτρέψετε, λοιπόν, αδελφοί και αδελφές μου, να αναφερθώ σε κάποια σοβαρά, κατά τη γνώμη μου, λάθη που διαπράττουμε κατά την αγωγή των παιδιών. Τα λάθη αυτά στέκονται εμπόδιο στη διαμόρφωση μιας υγιούς προσωπικότητας, ώστε εκούσια, αβίαστα και απολύτως ελεύθερα τα παιδιά να αποδεχθούν το λυτρωτικό μήνυμα του Ευαγγελίου∙ να εκκεντρισθούν στο σώμα της εκκλησίας, να γίνουν πρόσωπα αγάπης και να ενταχθούν αρμονικά στο κοινωνικό γίγνεσθαι.

Θα χρησιμοποιήσω στην εισήγησή μου πρώτο πληθυντικό πρόσωπο, διότι κι εγώ διέπραξα και εξακολουθώ να διαπράττω τα λάθη αυτά αλλά και πολλά άλλα είτε από τη θέση του «γονιού» που επέτρεψε το θέλημα του Θεού να βρεθώ, λόγω αιφνιδίου θανάτου του γαμπρού μου και να επιστρέψω από Αμερική, είτε τώρα ως παππούς είτε ως δάσκαλος με πάνω από 35 χρόνια δουλειάς.

Απαριθμώ τα λάθη αυτά στα οποία υποπίπτουμε και στη συνέχεια θα προσπαθήσω σύντομα να τα αναπτύξω.

1^ο. Δεν αφήνουμε τα παιδιά μας να αποτύχουν.

2^ο. Προβάλλουμε τον εαυτό μας μέσα από τα παιδιά μας.

3^ο. Είμαστε ασυνεπείς.

4^ο. Απoστασιοποιούμαστε από τις συνέπειες των πράξεών τους.

5^ο. Έχουμε ψευδαισθήσεις σχετικά με τις δυνατότητές τους και δεν διερευνούμε τις πραγματικές τους δυνατότητες.

6^ο. Επαινούμε λάθος πράγματα.

7^ο. Κάνουμε ό,τι έπρεπε να κάνουν εκείνα.

8^ο. Ετοιμάζουμε τον δρόμο για το παιδί αντί να προετοιμάζουμε το παιδί για την πορεία του.

1^ο Λάθος: Δεν αφήνουμε τα παιδιά μας να αποτύχουν.

Το φυσικό μας ένστικτο ως γονείς είναι να προστατέψουμε τα παιδιά μας από το να πληγωθούν ψυχικά, να απογοητευθούν και να αποτύχουν. Αλλά κάτι τέτοιο δεν είναι πάντα προς το συμφέρον τους. Ας το παραδεχτούμε. Το να χάσει για παράδειγμα η ομάδα στην οποία συμμετέχει ο γιος μας ή να πάρει η κόρη μας κακό βαθμό σ’ ένα τεστ στο σχολείο ή να αποτύχει στις εξετάσεις σε κάποιο πιστοποιητικό γλωσσομάθειας π.χ στο Lower, δεν είναι καθόλου ευχάριστο.

Αλλά το να αφήνουμε τα παιδιά μας να αισθανθούν τον πόνο και την απογοήτευση, δεν είναι πάντα κακό. Αντί να προσπαθούμε να τα σώσουμε, όταν αποτυγχάνουν ή να τα προστατέψουμε από την αποτυχία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτές τις εμπειρίες ως μία ευκαιρία για να τους δείξουμε πώς να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις της ζωής.

Ας θυμηθούμε μόνο πόσο συχνά πέφτουν τα μικρά παιδιά, όταν μαθαίνουν να περπατούν. Αυτό είναι το μοντέλο της ζωής. Αν στο πρώτο πέσιμο του παιδιού ορμήσουμε να το προστατέψουμε, το αποδυναμώσαμε! Περπατάει γιατί αποτυγχάνει ξανά και ξανά χάρη στην ενθάρρυνση και συνεχή παρουσία μας. Η εκμάθηση από τα λάθη είναι μια σημαντική δεξιότητα η οποία βοηθάει τα παιδιά να οικοδομήσουν την ανθεκτικότητα και να ωριμάσουν σε αυτοπεποίθηση. Όταν βοηθούμε τα παιδιά μας να μαθαίνουν από τα λάθη τους και να συνέρχονται από την αποτυχία αποδυόμεθα σε ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα που έχουμε να διεκπεραιώσουμε ως γονείς. Αντί να τα προστατέψουμε από την απογοήτευση οφείλουμε να τους δώσουμε τα εργαλεία που απαιτούνται για να αντιμετωπίσουν τις αντιξοότητες της ζωής τις οποίες αναπόφευκτα θα συναντήσουν στην πορεία τους. Οι περισσότερες επιτυχίες δεν έρχονται χωρίς να έχουν προηγηθεί αποτυχίες. Τα παιδιά μας πρέπει να μάθουν να τολμούν. Ο φόβος της αποτυχίας τα καθηλώνει και τα αδρανοποιεί.

Ας θυμηθούμε την παραβολή των ταλάντων και τη συμπεριφορά του τρίτου προσώπου με το ένα τάλαντο – χάρισμα. Αδρανεί και προβάλλει ως δικαιολογία τη σκληρότητα του κυρίου του. Πίσω όμως από αυτή του την συμπεριφορά, αν την αναλύσουμε βαθύτερα, κρύβεται ο φόβος της αποτυχίας, ο οποίος τον καθηλώνει, τον αδρανοποιεί, νεκρώνει ακόμη και τη σκέψη του, τον ακινητοποιεί και τον καθιστά ανίκανο να δράσει θετικά και μόνο τον οδηγεί στο να θάψει το τάλαντο, να νεκρώσει δηλαδή κάθε ικμάδα ενεργητικότητας που φέρει μέσα του. Δεν είναι ικανός ούτε να αποτύχει! Τραγική εικόνα!

Ως ενήλικες αποτυγχάνουμε στο ρόλο μας, όταν εμποδίζουμε τα παιδιά μας να αποτύχουν.

Ως γονείς ίσως τους δώσαμε πολλά υλικά αγαθά, όχι όμως οράματα.

Ως δάσκαλοι ίσως τους προσφέραμε πολλά σχολεία, όχι όμως αφθονία δεξιοτήτων.

Ως προπονητές ίσως τους διδάξαμε καλά πώς να κερδίζουν ένα παιχνίδι, όχι όμως πώς να κερδίζουν στη ζωή.

Πώς λοιπόν μπορούμε ως γονείς να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να μάθουν από τα λάθη τους και να συνέλθουν από μία αποτυχία;

1^ο. Ας τους βεβαιώσουμε ότι δεν περιμένουμε να είναι τέλειοι. Ας τους αφήσουμε να νιώσουν ότι η αγάπη μας είναι άνευ όρων και ανεξάρτητη από τα αποτελέσματα των προσπαθειών τους.

2^ο. Ας σταματήσουμε να παίζουμε τον ρόλο του ναυαγοσώστη των παιδιών μας. Να τα ενθαρρύνουμε να αναλαμβάνουν την ευθύνη των λαθών τους και να μην την επιρρίπτουν στους άλλους κατηγορώντας τους.

3^ο. Ας μοιραστούμε μαζί τους παραδείγματα λαθών που έχουμε κάνει, τις συνέπειες που αντιμετωπίσαμε και πώς μάθαμε από αυτά.

4^ο. Ας αναφέρουμε παραδείγματα ανθρώπων που απέτυχαν, πριν πετύχουν.

5^ο. Ας βοηθήσουμε τα παιδιά μας να βλέπουν τη θετική πλευρά των πραγμάτων, όταν αυτά πάνε άσχημα. Το ποτήρι, δηλαδή, μισογεμάτο. Η αποτυχία μπορεί να γίνει κίνητρο για δυνατότερη άσκηση, περισσότερη μελέτη. Μπορεί ακόμη να τα οδηγήσει να επιχειρήσουν μια διαφορετική λύση σ’ ένα πρόβλημα.

6^ο. Ας επαινούμε τα παιδιά για τις προσπάθειές τους και το θάρρος τους να ξεπεράσουν τα εμπόδια. Ας τα ενθαρρύνουμε να ξαναδοκιμάσουν, αν έχουν αποτύχει την πρώτη φορά.

2^ο Λάθος: Προβάλλουμε τον εαυτό μας μέσα από τα παιδιά μας.

Ως παιδιά είχαμε όνειρα που για κάποιους λόγους δεν πραγματοποιήθηκαν στη ζωή μας. Αυτόν τον ανικανοποίητο πόθο τον προβάλλουμε πολλές φορές άλλοτε συνειδητά άλλοτε ασυνείδητα στη ζωή των παιδιών μας. Μπορεί όμως να συμβαίνει και κάτι άλλο. Είναι απολύτως φυσιολογικό να διαθέτουμε ικανότητες και χαρίσματα διαφορετικά από τα παιδιά μας και σε άλλο βαθμό. Αν δεν έχουμε το χάρισμα της ενσυναίσθησης, δηλαδή της αναγνώρισης και κατανόησης της θέσης, του συναισθήματος των σκέψεων ή της κατάστασής του άλλου και αν μας λείπει η διάκριση αυτό έχει ως συνέπεια να δημιουργείται πρόβλημα στις σχέσεις με τα παιδιά μας. Τα παιδιά μας δεν αποτελούν αντανάκλαση του εαυτού μας ούτε είναι μια δεύτερη ευκαιρία για να κάνουν εκείνα αυτά που δεν κάναμε εμείς, όταν ήμασταν στην ηλικία τους, διότι μπορεί να τους είναι αδιάφορα έως και αποκρουστικά.

Όταν προβάλλουμε τα όνειρα και τις επιθυμίες μας συχνά νιώθουν ότι πιέζονται να γίνουν κάτι που δεν είναι. Η γονική προβολή, να ζουν δηλαδή οι γονείς μέσα από τη ζωή των παιδιών τους, έχει τις εξής συνέπειες στη ζωή τους.

Α) Αποτυγχάνουμε να δημιουργήσουμε υγιείς συμπεριφορές τις οποίες μπορούν τα παιδιά να μιμηθούν.

Β) Τα παιδιά μας κάνουν ό,τι βλέπουν και όχι ό,τι ακούνε. Ο ιερ. Χρυσόστομος αποφαίνεται: «Ή δίδασκε με το παράδειγμα ή σταμάτα να διδάσκεις». Και ο μεγάλος σύγχρονος ιεραπόστολος Αλβέρτος Σβάιτσερ θα πει « το παν είναι το παράδειγμα».

Γ) Δημιουργούμε στρες στα παιδιά μας, εξαναγκάζοντάς τα να γίνουν κάποιοι που δεν είναι ο εαυτός τους.

Δ) Η σχέση μας μαζί τους είναι άρρωστη και δημιουργεί ένταση. Και οι δύο πλευρές ενεργούν με λάθος κίνητρα. Μάλιστα από την πλευρά των παιδιών τα κίνητρα είναι εξωτερικά καθώς τα παιδιά επιδιώκουν μόνο την επιβράβευση των γονέων και όταν κάποια στιγμή η επιβράβευση θα εξασθενίσει   μαζί της θα εξασθενήσει και η προσπάθεια. Το πάθος και η φιλοδοξία θα σβήσει. Το κενό και η απογοήτευση θα πάρουν τη θέση τους. Το κάθε παιδί όμως έχει εσωτερικές ανάγκες που απαιτούν προσοχή. Αν δεν κατορθώσουμε να ικανοποιήσουμε αυτές τις ανάγκες με σωστούς τρόπους, ίσως τα παιδιά μας αντισταθμίσουν τις ανασφάλειές τους με άλλα υποκατάστατα, όπως ψυχοτρόπους ουσίες και ψυχολογικούς μηχανισμούς.

Πώς όμως μπορούμε να διορθώσουμε το λάθος;

Α) Διορθώνοντας την συμπεριφορά μας και προβάλλοντας ένα υγιές πρότυπο προς μίμηση.

Β) Εκθέτουμε τις απόψεις μας, δεν τις επιβάλλουμε.

Να διδάσκεις χωρίς να το δείχνεις,

Να πείθεις χωρίς να πιέζεις ,

Και να οδηγείς χωρίς να σπρώχνεις. Τονίζει ο ακαδημαϊκός Μενέλαος. Παλλάντιος .

Ένας από τους μεγαλύτερους πειρασμούς που μπορούμε να αντιμετωπίσουμε ως γονείς είναι να θέλουμε να κατευθύνουμε το σύνολο των δραστηριοτήτων των παιδιών μας ακόμη και όταν είναι στην εφηβεία. Θα το αποφύγουμε αν λάβουμε υπόψη μας:

* Το στυλ. Τα παιδιά έχουν τη δική τους ταυτότητα που συνδέεται με τη δική μας αλλά παρόλα αυτά είναι μοναδική.

* Το ταλέντο. Τα παιδιά μας έχουν τα δικά τους ταλέντα, που είναι διαφορετικά από τα δικά μας.

* Ευκαιρίες. Οφείλουμε να παρέχουμε φυσικές ευκαιρίες στα παιδιά μας κι όχι να τα εξαναγκάζουμε ή να δημιουργούμε τεχνητές ευκαιρίες.

* Τα παιδιά έχουν τα δικά τους ενδιαφέροντα. Είναι πιθανό να αγαπούν πράγματα που δεν αγαπούμε εμείς και το αντίθετο.

* Βεβαιώνουμε και το αποδεικνύουμε στην πράξη ότι η αγάπη μας γι’ αυτά δεν συνδέεται με τις επιδόσεις τους.

* Στο βιβλίο της Γένεσης στην Π. Διαθήκη στα κεφάλαια 27 και 49 έχουμε δύο παρόμοιες εικόνες. Την ευλογία του πατέρα στα παιδιά του, του Ισαάκ στο γιο του Ιακώβ καθώς και του Ιακώβ στους δώδεκα γιους του. Είναι μία όμορφη οικογενειακή παράδοση τόσο σε συμβολισμό όσο και σε ουσία. Δεν ξέρω αν την έχουμε προσέξει όσο έπρεπε και αν την έχουμε ενστερνισθεί. Ένα όμως είναι βέβαιο. Τα παιδιά αισθάνονται έντονη την εσωτερική ανάγκη, κάποιος και μάλιστα ο πατέρας να τους αναγνωρίσει, αυτή την μοναδικότητά και να τη διατυπώσει δυνατά και με σαφήνεια. Ας δούμε εν συντομία τα δύο περιστατικά.

Μετά την εξαπάτηση του Ισαάκ από τον Ιακώβ, έρχεται ο Ησαύ και διαλέγεται με τον πατέρα του ζητώντας την ευλογία του. Συγκινημένος ο γέρων Ισαάκ του ανακοινώνει ότι την ευλογία δυστυχώς την υπέκλεψε με δόλο ο μικρότερος αδελφός του. Ο Ησαύ αντιτείνει: Πατέρα, μήπως έχεις μόνο μία ευλογία; Ευλόγησε λοιπόν και μένα. Πόσο έντονη επιθυμία νιώθει ο γιος για επιβεβαίωση στη ζωή του από τον πατέρα !

Και η απάντηση του πατέρα άμεση, ειλικρινής, γεμάτη ρεαλισμό, ελπίδα και ενθάρρυνση. Στοιχεία και εφόδια απαραίτητα για την νικηφόρα αντιμετώπιση όλων των μελλοντικών δυσκολιών που θα αντιμετωπίσει στην πορεία της ζωής του ο Ησαύ από δω και μπρος.

«Θα κατοικείς, Ησαύ, μακριά από τα εύφορα μέρη της γης , στερημένος από τη δροσιά του ουρανού. Από το ξίφος σου θα ζεις και δούλος θα είσαι του αδελφού σου. Αν όμως αγωνισθείς, θα αποτινάξεις τον ζυγό από τον τράχηλό σου.»

Το δεύτερο περιστατικό, εξιστορείται στους στίχους 1-27 του 49^ου. Κεφ. της Γένεσης.

Έχουμε την ευλογία του Πατριάρχη Ιακώβ στους δώδεκα γιους του. Η ιστορία είναι σε όλους μας γνωστή από τα παιδικά μας χρόνια. Θα επιλέξω δύο ευλογίες, του Ρουβήμ και του Ιωσήφ.

Ευλογώντας ο Πατριάρχης Ιακώβ τον πρωτότοκό του γιο τού λέει: «Ρουβήμ εσύ, πρωτότοκέ μου, δύναμή μου, και απαρχή του ανδρισμού μου, υπέροχε σε αξία κι υπέροχε σε δύναμη ξεχειλίζεις σαν τα νερά. Δεν θα υπερισχύσεις, γιατί στο κρεβάτι του πατέρα ανέβηκες, και μόλυνες το στρώμα μου, όταν ανέβηκες σ’ αυτό».

Απευθυνόμενος και ευλογώντας τον προτελευταίο του γιο τον Ιωσήφ, ο Ιακώβ αναφωνεί: «Σαν νέο δέντρο καρποφόρο ο Ιωσήφ. Νέο καρποφόρο δέντρο στην πηγή κοντά. Τα κλαδιά του υψώνονται πάνω από τον τοίχο. Τον πίκραναν, τον τόξεψαν∙ εκείνοι που τα βέλη ρίχνουν, τον πολέμησαν. Αλλά συντρίφθηκε το τόξο τους, παρέλυσαν τα μπράτσα τους, με τη βοήθεια του ισχυρού του Ιακώβ, βοήθεια από το βράχο του Ισραήλ, απ’ τον πατέρα σου το Θεό που σε βοηθάει, απ’ το Θεό τον παντοδύναμο που σε ευλογεί. Του ουρανού ευλογίες από πάνω και της αβύσσου ευλογίες που κάτω απλώνεται, των μαστών ευλογίες και της μήτρας. Οι ευλογίες του πατέρα σου ξεπέρασαν τις ευλογίες των αιωνίων βουνών, την ομορφιά των αιωνίων λόφων. Ας έρθουν στο κεφάλι του Ιωσήφ, στο μέτωπο εκείνου που ξεχωρίζει από τ’ αδέρφια του.»

Αν διαβάζαμε ολόκληρη την περικοπή θα ξαφνιαζόμαστε από τις διαφορετικές ευλογίες που δίνονται στον καθένα από τους δώδεκα γιους, διότι έχουμε δώδεκα διαφορετικές προσωπικότητες με διαφορετική πορεία ζωής η κάθε μία μέχρι εκείνη τη στιγμή αλλά και με διαφορετική προοπτική για το μέλλον μετά την κοίμηση του πατέρα τους.

Η ευλογία που δίνεται στον καθένα γιο, δίνεται μπροστά σε όλους τους υπόλοιπους ώστε να είναι γνωστή, να γίνει σεβαστή και να μην αμφισβητηθεί και να μην υπάρξει καμία αντιδικία στο μέλλον. Είναι αξιοπρόσεκτο ότι η κάθε ευλογία που δίνεται δεν είναι αυθαίρετη αλλά συσχετίζεται με τον χαρακτήρα και το ήθος του συγκεκριμένου γιου στον οποίο απευθύνεται. Γίνεται επίσης φανερό ότι οι συνέπειες των πράξεων δεν διαγράφονται. Επιπλέον κυριαρχεί η ενθάρρυνση και το στήριγμα που προσφέρει ο πατέρας προς τα παιδιά του με την τελευταία του αυτή πράξη, πριν αποστερηθούν τη φυσική του παρουσία. Θέλει η ανάμνησή του να παραμείνει ισχυρή για τη συνέχιση του προσωπικού τους αγώνα.

* Ενώ δεν προβάλλουμε την προσωπική μας ζωή στη ζωή των παιδιών οφείλουμε να μιλήσουμε στα παιδιά μας για τις ρίζες του οικογενειακού μας δέντρου, τους αγώνες, τις θυσίες, τα λάθη και τις επιτυχίες των προγόνων τους, «οι οποίοι φύτευαν ελιές αν και ήξεραν ότι δεν θα τις δουν να καρπίζουν». (Παράδειγμα φίλοι Άραβες Μεξικού και Έλληνες με βίους αγίων στα Καραμανλικά).

3^οΛάθος: Είμαστε ασυνεπείς.

Ως γονείς πολλές φορές βρισκόμαστε σε δύσκολη θέση να διαχειριστούμε τις καταστάσεις που δημιουργούν τα παιδιά μας με την ανεπιθύμητη συμπεριφορά τους. Κατά τις ηλικίες των 4 έως 8 ετών παρατηρούμε ότι αντιμιλούν, όταν δίνονται απλές και σαφείς εντολές. Υιοθετούν άσχημη στάση για το φαγητό ή για τις καθημερινές δουλειές και αρνούνται να υπακούσουν αμέσως, όταν τους ζητείται να κάνουν κάτι.

Πώς λοιπόν να χειριστούμε τέτοιες ή παρόμοιες καταστάσεις; Να αμυνθούμε ή να παραβλέψουμε; Να θέσουμε όρια και να παραμείνουμε σταθεροί ή να φανούμε υποχωρητικοί και έτσι ασυνεπείς και αντιφατικοί; Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα. Δεν έχει όμως τόση σημασία πόσο καλά έχουμε επιλέξει τους κανόνες ή πόσο αποτελεσματικοί είμαστε στην άσκηση της πειθαρχίας αλλά πόσο συνεπείς είμαστε. Τα παιδιά χρειάζονται σταθερότητα και πρέπει να συλλάβουν ξεκάθαρα αυτό το μήνυμα, διότι οι ενέργειες και οι συγκεκριμένες πράξεις μας μιλούν δυνατότερα από τα λόγια μας.

Όταν είμαστε ασυνεπείς, στέλνουμε στα παιδιά μας ανάμεικτα και μπερδεμένα μηνύματα και έτσι πολλαπλασιάζονται οι ανασφάλειες και η αστάθειά τους. Αρχίζει το άγχος να χτυπάει την πόρτα της ψυχής τους και μπορεί να γίνει μόνιμος σύντροφός της .

Αντιθέτως, όταν τα παιδιά γνωρίζουν τι να περιμένουν, νιώθουν ασφαλή. Αισθάνονται ότι υπάρχει σταθερότητα στη σχέση ανάμεσα σε αυτά και στους γονείς τους, ξεκαθαρισμένα όρια, σταθερές συνέπειες, σίγουρες ανταμοιβές και η βεβαιότητα ότι μπορούν να μας εμπιστεύονται. Νοιώθουν τη σιγουριά ότι η καινούργια μέρα που θα ξημερώσει θα τους προσφέρει τα πράγματα που έχουν ανάγκη.

Όσο κι αν ακούγεται παράδοξο είναι γεγονός ότι η ασυνέπεια σκοτώνει κυριολεκτικά τους εφήβους μας, διότι καταστρέφει την αυτοπεποίθησή τους για την οποία τόσο πολύ παλεύουν και αγωνίζονται να την αποκτήσουν στα δύσκολα χρόνια της εφηβείας στις τόσο αντίξοες συνθήκες της ανταγωνιστικής κοινωνίας.

Διερωτηθήκαμε, αλήθεια, γιατί είμαστε αντιφατικοί και ασυνεπείς μέσα στην οικογένειά μας και ποιο είναι το τίμημα που πληρώνουν τα παιδιά μας γι’ αυτή τη συμπεριφορά μας σε όλη τους τη ζωή; Νομίζω πως υπάρχουν κάποιοι σοβαροί λόγοι που θα πρέπει να προσεχθούν ιδιαίτερα.

Α) Μας λείπει μια πυξίδα για τη λήψη αποφάσεων. Μας διακρίνει ατολμία και αναποφασιστικότητα.

Β) Έχουμε αναθέσει αυτό το ρόλο σε άλλους που τους ονομάσαμε ειδικούς και φαντάζουν στα μάτια μας ως κάτι το εξαιρετικό με τις περγαμηνές τους.

Γ) Ως γονείς δεν βρισκόμαστε στην ίδια πλευρά. Έχουμε διαφορετική άποψη για την αγωγή των παιδιών. Ένα μικρό παράδειγμα. Η έφηβη κόρη ζητάει την άδεια της μητέρας για ένα παγωτό με τις φίλες της στο κέντρο της πόλης. Η απάντηση είναι αρνητική. Προστρέχει τότε στον πατέρα της για τον οποίο διαισθάνεται ότι έχει καλύτερες διαθέσεις και καταφέρνει να αποσπάσει τη συναίνεσή του. Όταν έρχεται η ώρα, ετοιμάζεται, τη βλέπει η μητέρα της και βάζει τις φωνές. «Ηρέμησε, μαμά, έχω την άδεια του μπαμπά!» απαντά η κόρη. Έμαθε να χειρίζεται καλά τους γονείς της! Οι γονείς δεν βρίσκονται στην ίδια πλευρά.

Δ) Δυστυχώς είμαστε υπεραπασχολημένοι με τις απαιτήσεις της εργασίας μας και τις τοποθετούμε πάνω από την οικογένειά μας. Αυτό έχει ως συνέπεια να διαθέτουμε ελάχιστο χρόνο για ουσιαστικό διάλογο με τα παιδιά μας και μετά επιρρίπτουμε ευθύνες για την προβληματική τους συμπεριφορά στο εκπαιδευτικό σύστημα, στους εκπαιδευτικούς, στην εκκλησία, γενικά στην κοινωνία. Μεταβιβάζουμε τις ενοχές μας και τις ευθύνες μας σε άλλους. Είναι ο ευκολότερος τρόπος για να απαλλαγούμε από τις ενοχές μας όχι όμως για να λυθεί το πρόβλημα.

4ο Λάθος: Αποστασιοποιούμαστε από τις συνέπειες των πράξεών τους

Το να είμαστε καλοί γονείς είναι τέχνη και επιστήμη. Δυστυχώς όμως πουθενά στον κόσμο δεν υπάρχει πανεπιστήμιο στο οποίο να λειτουργεί κάποια σχολή όπου κάποιος μπορεί να φοιτήσει για να προετοιμαστεί για το μεγάλο αυτό ταξίδι της ζωής που θα διαρκέσει τόσα χρόνια και θα έχει τόσες ευθύνες. Ως γονείς αναλαμβάνουμε να γίνουμε οι οδηγοί των παιδιών που μας εμπιστεύτηκε ο Θεός και φιλοδοξούμε να τα δούμε χαρούμενα, ευτυχισμένα, πετυχημένα και καλοπροσαρμοσμένα στη ζωή τους.

Όταν όμως αρχίσουν να αναφύονται οι πρώτες συγκρούσεις με το περιβάλλον τους, ενστικτωδώς οι αντιδράσεις μας είναι να σπεύδουμε να επιλύουμε τα προβλήματα προς χάριν τους. Οι επιλογές που υιοθετούμε είναι δύο∙ είτε να δικαιολογήσουμε τη συμπεριφορά τους και να μετακυλήσουμε σε τρίτους τα αρνητικά αποτελέσματα είτε να υποστούμε εμείς τις συνέπειες αντί γι’ αυτά.

Όταν δρούμε κατ΄ αυτόν τον τρόπο, προσωρινά αισθανόμαστε ανακούφιση από το στρες, ειρηνεύουμε και συνηθίζουμε σε αυτό το μοτίβο αντίδρασης. Δυστυχώς δεν βλέπουμε μακροπρόθεσμα πού μπορεί να οδηγηθούμε. Μπορεί προσωρινά να διαχειριζόμαστε τα προβλήματα που δημιουργούνται εξαιτίας της άρσης των συνεπειών από τις αρνητικές συμπεριφορές των παιδιών μας και να έχουμε μια επιφανειακή ηρεμία. Μακροπρόθεσμα όμως πολλαπλασιάζονται, γίνονται αξεπέραστα και αιτία συνεχών προστριβών στην οικογένεια. Όταν λοιπόν απομονώνουμε τα παιδιά μας και αφαιρούμε τις συνέπειες από τη δράση τους, δεν καταφέρουμε να τα προετοιμάσουμε για το μέλλον που τα περιμένει.

Γιατί όμως ως γονείς λειτουργούμε κατ’ αυτό τον τρόπο;

Α) Δεν θέλουμε να υποφέρουν. Νομίζω ότι αυτός είναι κυρίως ο λόγος που μας ωθεί να βοηθήσουμε τα παιδιά μας ή να τα δικαιολογήσουμε για την ανάρμοστη συμπεριφορά τους. Πιστεύουμε πως μόνο σαδιστές γονείς θα λειτουργούσαν διαφορετικά. Αν πιστεύουμε αλήθεια κάτι τέτοιο αδικούμε τους εαυτούς μας και περισσότερο τα παιδιά μας. Η ζωή μας επιφυλάσσει απείρως μεγαλύτερους πόνους.

Β) Θέλουμε να τα προστατέψουμε από κάθε μειονέκτημα.

Πιστεύουμε ότι κάπου τα παιδιά μας υστερούν, μειονεκτούν και έχουν ανάγκη την προστασία μας. Είναι λάθος. Μπερδεύουμε την ενσυναίσθηση και την ενίσχυση. Η ενσυναίσθηση είναι η συναισθηματική ταύτιση με ένα άλλο άτομο, στην προκειμένη περίπτωση με το παιδί μας. Κατανοούμε την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει. Όμως δεν υποκύπτουμε στον πειρασμό να λύσουμε τα προβλήματά του. Χρειάζεται να το ενθαρρύνουμε και να το ενισχύσουμε να τα λύσει μόνο του.

Γ) Είναι πολύ ευκολότερο για τον κάθε γονιό να λύσει το πρόβλημα που αντιμετωπίζει το παιδί του παρά να έρθει αντιμέτωπος με το τραύμα, τον πόνο και τις συνέπειες που αυτό θα επιφέρει στην ψυχή του παιδιού του.

Δ) Θέλουμε τα παιδιά μας να μας αγαπούν. Κανείς δεν αντιλέγει σ’ αυτό. Αν όμως θέσουμε ως μοναδικό σκοπό μας να είμαστε αρεστοί πάση θυσία, αυτό είναι επικίνδυνο έως καταστροφικό. Στόχος και σκοπός μας είναι να προετοιμάσουμε τα παιδιά για τη ζωή ώστε να είναι έτοιμα και αρκετά δυνατά να εγκαταλείψουν την πατρική φωλιά, ικανά να προστατεύουν τον εαυτό τους. Εάν πραγματικά αγαπούμε τα παιδιά μας ό,τι κάνουμε δεν είναι για να μας ανταποδώσουν την αγάπη τους αλλά για να οδηγηθούν στη ενηλικίωση και ολοκλήρωσή τους. Η αγάπη τους είναι υποπροϊόν της δικής μας αληθινής αγάπης. Τα παιδιά μας δεν μας έχουν ανάγκη ως φίλους, εκείνο που χρειάζονται είναι να παραμείνουμε γονείς.

Διαβάζουμε στο Δευτερονόμιο ότι ως γονείς οφείλουμε να ενεργούμε «σαν τον αετό που προστατεύει τη φωλιά του. Πετάει πάνω απ’ τα μικρά του και τα μαθαίνει να πετούν, τις φτερούγες του απλώνει τα παίρνει, και τα σηκώνει στ’ απλωμένα του φτερά.». (Δευτ.32,11). Οι ειδικοί λένε ότι αν εγκύψουμε στην περικοπή και θελήσουμε να δούμε την πορεία του αετού από τη στιγμή που αρχίζει να χτίζει τη φωλιά του μέχρι την ώρα που οι αετιδείς του την εγκαταλείπουν, μαθαίνουμε πολλά ενδιαφέροντα. Έτσι διακρίνουμε:

Πρώτο στάδιο: Η δημιουργία καταφυγίου.

Σ’ αυτό το πρώιμο στάδιο η μητέρα αετός δημιουργεί τη φωλιά για τα μικρά της που θα φέρει στη ζωή. Με πολύ μεγάλη προσοχή και φροντίδα μαδάει τα φτερά της και επενδύει το εσωτερικό της φωλιάς τους. Θέλει να στείλει το μήνυμα στους μελλοντικούς αετιδείς της ότι τους φροντίζει και ότι θα είναι ασφαλείς.

Δεύτερο στάδιο: Ανησυχία – Άσκηση.

Καθώς οι νεοσσοί μεγαλώνουν λίγο, η μητέρα αετός αφαιρεί από το εσωτερικό της φωλιάς την επένδυση που αποτελείτο από τα φτερά της. Ξέρει ότι πρέπει να νιώσουν άβολα οι αετιδείς της, διαφορετικά θα παραμείνουν για πάντα εκεί. Στέλνει το μήνυμα ότι ήρθε η ώρα για να μεγαλώσετε κι όχι να μείνετε στη φωλιά σας.

Τρίτο στάδιο: Κίνητρα- Επιμονή.

Στη χρονική αυτή στιγμή η μητέρα αετός χτυπά τα φτερά της για να ωθήσει τους αετιδείς έξω από τη φωλιά τους. Τους διεγείρει συνεχώς ώστε να θέλουν να πετάξουν. Το μήνυμά της είναι: Ήρθε η ώρα να βγείτε από τη φωλιά σας και να κάνετε αυτό για το οποίο έχετε πλασθεί.

Τέταρτο στάδιο: Προστασία- Κάλυψη.

Καθώς τα μικρά αετόπουλα πηδούν έξω από τη φωλιά τους, συνειδητοποιούν γρήγορα ότι δεν μπορούν ακόμη να πετάξουν. Η μητέρα τους πετάει από κάτω τους για να τα πιάσει καθώς εκείνα προσπαθούν και το κάνει ώσπου να μάθουν να πετούν.

Πέμπτο στάδιο: Επιτυχία – Εμπιστοσύνη.

Μετά από πολλές προσπάθειες οι αετιδείς πετούν χωρίς καμία βοήθεια. Η μητέρα τούς προσέφερε και τα δύο: Τούς γαλούχησε και στα δύσκολα στάθηκε δίπλα τους. Τώρα μπορούν να πραγματώσουν τα όνειρά τους: Να πετούν στα ύψη και να δημιουργήσουν τη δική τους φωλιά και οικογένεια!

Επανέρχομαι.

Ε) Θέλουμε ως γονείς να έχουμε τον έλεγχο. Αντιλαμβανόμαστε ότι ο έλεγχός μας είναι πλέον μύθος και αυτό δεν μας αρέσει. Τα Μ.Μ.Ε, οι παρέες των παιδιών, οι δάσκαλοι, οι ξένες και εγχώριες τηλεοπτικές σειρές, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, οι άλλοι επιδρούν και επηρεάζουν τα παιδιά μας. Αυτό συνειδητά και πολλές φορές ασυνείδητα μας ενοχλεί και θέλουμε όσο γίνεται περισσότερο να τα ελέγχουμε, να εξαρτώνται από μας, να νιώθουμε ότι δεν αμφισβητείται η γονεϊκή εξουσία μας.

Και όμως οφείλουμε να μάθουμε να εμπιστευόμαστε τα παιδιά μας και να τα ενθαρρύνουμε για να διαπλεύσουν το πέλαγος της ζωής χωρίς την εσφαλμένη αντίληψη ότι είναι υπό έλεγχο. Σκοπός μας είναι η ικανότητα προσαρμογής και όχι ο έλεγχος. Ως γονείς συμπεριφερόμαστε με τον λάθος τρόπο για να εξασφαλίσουμε την ηρεμία και την ειρήνη του τώρα και του σήμερα και ξεχνούμε τον αντίκτυπο που θα έχει αυτή η συμπεριφορά μας μακροπρόθεσμα για τα παιδιά μας.

5^ο Λάθος: Σημαντικό λάθος είναι ότι δημιουργούμε ψευδαισθήσεις σχετικά με τις δυνατότητες των παιδιών μας και δεν διερευνούμε τις πραγματικές τους δυνατότητές.

Αγαπούμε τα παιδιά μας και κάνουμε μεγάλα όνειρα για τη ζωή τους. Θα πρέπει όμως να λάβουμε υπόψη μας τα πραγματικά τους χαρίσματα και τις δυνατότητές τους και όχι τα φανταστικά. Δεν υπάρχει τίποτε πιο επικίνδυνο από το να τονίζουμε και να εξυμνούμε δυνατότητες και χαρίσματα που δεν διαθέτουν ή να υπερβάλλουμε τα υπάρχοντα. Δημιουργούμε στα παιδιά σύγχυση, ανασφάλεια, δυσκολίες αυτογνωσίας και τα οδηγούμε στο ναρκισσισμό. Τα παιδιά είναι τα καλύτερα μαγνητόφωνα αλλά οι χειρότεροι διερμηνείς. Όταν πούμε σ’ ένα παιδί: είσαι πανέξυπνο, αντιλαμβάνεται ότι το σχολείο χρειάζεται λίγη προσπάθεια από την πλευρά του, αφού θα βασίζεται στην εξυπνάδα του και θα υποτιμά κάθε προσπάθεια των συμμαθητών του θεωρώντας τους μάλιστα λιγότερο έξυπνους!

Γενικά, όταν διαστρεβλώνουμε την αλήθεια σχετικά με τη δυναμική των παιδιών μας, τα όνειρά τους δεν συνταιριάζουν με τα ταλέντα και τα χαρίσματά τους και μοιραία η απογοήτευση θα επακολουθήσει.

Το άγχος και η κατάθλιψη δεν θα αργήσουν να ακολουθήσουν στους δύσκολους και ταραγμένους καιρούς που ζούμε. Μη ρεαλιστικές και ανεκπλήρωτες προσδοκίες και όνειρα θα βασανίζουν γονείς και παιδιά.

Έτσι, στα πέντε πρώτα χρόνια της ζωής του το παιδί θα πρέπει να νιώσει και να βεβαιωθεί βαθιά μέσα του ότι:

Είναι αγαπητό.

Είναι ασφαλές.

Είναι πολύτιμο .

Είναι μοναδικά προικισμένο.

Έχει την υποστήριξή μας.

Τα πέντε τελευταία χρόνια, πριν εγκαταλείψει την πατρική φωλιά, τα μηνύματα που δέχεται πρέπει να αλλάζουν.

Η ζωή είναι δύσκολη.

Δεν είσαι υπό έλεγχο.

Δεν είσαι ο μοναδικός.

Δεν είσαι το κέντρο της ζωής.

Κάποια μέρα θα φύγεις από τη ζωή, όπως όλοι μας, και θα αφήσεις κληρονόμους.

Οφείλουμε να συνδέουμε τα παιδιά μας με ανθρώπους που θα τα βοηθήσουν να ανακαλύψουν τις δυνατότητές τους και τα τάλαντά τους.

Ως γονείς φιλοδοξούμε να καλλιεργήσουμε στα παιδιά μας.

1^ο. Τη γνώση του εαυτού τους. Δεν υπάρχει θλιβερότερο πράγμα από το ότι ως ενήλικες προσπαθούμε να καταλάβουμε ακόμη ποιοι είμαστε. Ας δώσουμε αυτή τη δυνατότητα στα παιδιά μας με κατάλληλα περιβάλλοντα, αναγνώσματα, συναναστροφές, εμπειρίες, φιλίες, ώστε να μορφώσουν ορθά κριτήρια αξιολόγησης και κρίσης του εσώτερου εαυτού τους.

2^ο. Κάθε παιδί έχει το κυρίαρχο ταλέντο του. Θα πρέπει να το βοηθήσουμε να βρει αυτό το «κομβικό σημείο» γύρω από το οποίο περιστρέφονται όλα τα άλλα. Ο καθένας πρέπει να ανακαλύψει τις δυνάμεις του- φυσικά ταλέντα, πνευματικά χαρίσματα και δεξιότητες που αποκτήθηκαν.

3^ο. Η αξία των ανθρώπων. Τα παιδιά κατά την πορεία τους πρέπει να ανακαλύψουν την αξία του άλλου ως πρόσωπο. Οι άλλοι δεν είναι η κόλασή μας, όπως λέει ο Σάρτρ . Αλλά κατά τους αββάδες του Γεροντικού: «είδες τον αδελφόν σου, είδες τον Θεό σου!» Αυτό σημαίνει ότι, όταν αναπτύσσονται οι άλλοι προοδεύοντας, τότε πετυχαίνουμε.

4^ο. Πρέπει να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να ανακαλύψουν το πάθος τους, αυτό που φλογίζει και πυρπολεί την ψυχή τους και δονεί την ύπαρξή τους και τον εσωτερικό τους κόσμο. Να αφοσιωθούν, να δουλέψουν σκληρά και να χαρούν τη ζωή τους.

5^ο. Να τους διδάξουμε, κυρίως με τη ζωή μας, το μεγάλο μάθημα της υπομονής, υπενθυμίζοντάς τους τον λόγο του Κυρίου. «Εν τη υπομονή υμών κτήσασθε τας ψυχάς υμών» (Λουκ, 21,19). Με την υπομονή σας θα κερδίσετε τους εαυτούς σας.

6^ο. Ως γονείς να εμπνεύσουμε στα παιδιά μας να αγαπούν και να αγωνίζονται για το άριστο όχι για το μέτριο στην προσπάθεια που καταβάλλουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα τα παγιδέψουμε στο πάθος της τελειομανίας. Κάθε άλλο. Θα τα αποτρέψουμε από την προχειρότητα όντας σίγουροι για τις δυνατότητές τους. Το παράδειγμα που ακολουθεί κάνει ξεκάθαρο το θέμα.

Η κινέζα Tsang Tsz-Kwan γεννήθηκε στο Hong Kong τυφλή, βαρήκοη και με περιορισμένη ευαισθησία αφής στα δάχτυλα των χεριών της. Οι γονείς της όμως από την πρώτη στιγμή την περιέβαλαν με στοργή, πολλή αγάπη και με επιμονή προσπάθησαν να της προσφέρουν κάθε δυνατή ευκαιρία να αναπτυχτεί παρά τις πολλαπλές της αναπηρίες. Διέγνωσαν ότι είχε δυνατότητες και τις καλλιέργησαν. Παρατηρώντας προσεκτικά τις αντιδράσεις της, αντιλήφθηκαν ότι παρουσίαζε μεγάλη ευαισθησία στα χείλη της σε αντίθεση με τα δάχτυλα των χεριών της. Έτσι έμαθε να διαβάζει με τα χείλη της τη γραφή των τυφλών Braill, πολύ σπάνιο φαινόμενο, από την ηλικία των 5 ετών. Σήμερα στα 20 της χρόνια σπουδάζει στο μεταφραστικό τμήμα των Αγγλικών του πανεπιστημίου του Hong Kong , αριστεύει και αποτελεί παράδειγμα για όλους τους φοιτητές του πανεπιστημίου.

7^ο Λάθος: Κάνουμε αυτό που πρέπει να κάνουν τα παιδιά μας.

Η σημερινή γενιά των γονιών εκδηλώνει την αγάπη της προς τα παιδιά της αρκετές φορές με έναν πολύ παράξενο τρόπο που οι δικοί μας γονείς ούτε θα τον φαντάζονταν ποτέ. Κουβαλούμε τις τσάντες τους στο σχολείο για να μην κουραστούν, γράφουμε τις εργασίες τους, τους προετοιμάζουμε τα τεστ που θα γράψουν για να αριστεύσουν και να μην αισθανθούν άσχημα στην τάξη, ετοιμάζουμε τη σχολική τσάντα, πηγαίνουμε στο σχολείο το τετράδιο ή το βιβλίο που έχουν ξεχάσει στο σπίτι ή το σάντουιτς, τα χαρτομάντιλα απολύμανσης και άλλα απίθανα πράγματα. Και δεν είναι οι μοναδικές δραστηριότητες που αναλαμβάνουμε να διαχειριστούμε οι σημερινοί γονείς! Γιατί όμως το κάνουμε αυτό; Δυστυχώς στο βάθος κρύβεται μια δική μας παιδική ανασφάλεια και με τον τρόπο που ενεργούμε αποτυγχάνουμε να καλλιεργήσουμε το αίσθημα ευθύνης που πρέπει να διέπει τη ζωή των παιδιών μας. Αυτό ξεκινάει από την πολύ μικρή ηλικία και από πολύ μικρά πράγματα της καθημερινότητας της ζωής όπως:

• Μαζεύουμε τα ρούχα και τα παιχνίδια τους.

• Συμπληρώνουμε έντυπα όταν είναι απολύτως ικανά να το κάνουν εκείνα.

• Τηλεφωνούμε στους δασκάλους, στους καθηγητές ή προπονητές για να δικαιολογήσουμε τη συμπεριφορά των παιδιών μας.

• Λύνουμε τις διαφορές των παιδιών μας με τους φίλους τους.

Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο προσφέρουμε κακή υπηρεσία στα παιδιά μας και το τίμημα θα είναι βαρύ για όλους.

Ως γονείς δεν βιώνουμε την εμπειρία της ικανοποίησης, όταν δεν τα εκπαιδεύουμε για να ενηλικιωθούν. Αν πράγματι πιστεύουμε ότι κάνουμε κάτι ωραίο για τα παιδιά μας ας τους δώσουμε πρωτοβουλίες για ενέργειες που κάνουμε εμείς οι ενήλικες. Τα αγόρια μπορούν να αλλάξουν τα λάδια του αυτοκινήτου, να κουρέψουν το γκαζόν, να κάνουν αγορές. Τα κορίτσια να μαγειρέψουν, να συγυρίσουν το σπίτι, να βάλουν πλυντήριο και να απλώσουν τα ρούχα. Τους είναι συναρπαστικό.

Ωθούμε τα παιδιά μας στην οκνηρία και αφαιρούμε από τη ζωή τους τα κίνητρα για δράση. Κάνοντας τόσα πολλά για τα παιδιά μας τα παροπλίζουμε και αρχίζουν να πιστεύουν ότι στη ζωή τους αξίζει και είναι καλό και βολικό κάποιος πάντα να φροντίζει γι’ αυτούς.

Όταν δεν τα προετοιμάζουμε για να δημιουργήσουν τη ζωή τους, τα προβλήματα παραμένουν άλυτα ενώ θα μπορούσαν να είχαν επιλυθεί εάν είχαν χρησιμοποιήσει τα ταλέντα τους. Τώρα όμως δυσκολεύουν και τη ζωή τόσων ανθρώπων που τους περιβάλλουν εξαιτίας της συμπεριφοράς τους.

Τα παιδιά μας γίνονται ανάπηρα και δεν αναπτύσσουν το δυναμικό τους. Αυτό μπορεί να είναι η χειρότερη συνέπεια, όταν κάνουμε πράγματα για τα παιδιά μας που θα μπορούσαν να τα κάνουν τα ίδια. Σκεφθείτε τι θα συνέβαινε αν δεν τα μαθαίναμε να κολυμπούν ή να διαβάζουν και αρκούνταν μόνο στο να παρατηρούν εμάς. Ο γνωστός σε όλους μας για τις επιστημονικές ταινίες ιεραπόστολος Μούντυ είπε: «Είναι καλύτερο να εκπαιδεύσεις εκατό ανθρώπους από το να κάνεις τη δουλειά εκατό ανθρώπων. Αλλά ….είναι δύσκολο».

Η αντοχή και η υπομονή των παιδιών είναι ανύπαρκτη, όταν δεν μαθαίνουν να παλεύουν μέσα από τις αντιξοότητες για να λύνουν τα προβλήματά τους. Το μεγαλύτερο έγκλημα που μπορούμε να κάνουμε είναι ότι μπορεί να στερήσουμε τα παιδιά μας από μια μακροπρόθεσμη επιτυχία και ανάπτυξη στη ζωή τους. Οι δεξιότητές τους θα έχουν ατροφήσει γιατί ποτέ δεν θα έχουν αναπτυχθεί οι συναισθηματικές τους ικανότητες. Είτε το γνωρίζουμε είτε όχι, συνειδητά ή ασυνείδητα με τον τρόπο που λειτουργούμε τους μεταφέρουμε ένα κραυγαλέο μήνυμα: «Πρέπει να σε βοηθήσω γιατί είσαι ανίκανος να το κάνεις μόνος σου!».

8ο Λάθος: Τέλος, άλλο μέγα λάθος είναι ότι ετοιμάζουμε εμείς τον δρόμο όπου το παιδί θα βαδίσει, αντί να προετοιμάζουμε το παιδί μας για την πορεία της ζωής του.

Αυτό δυστυχώς συμβαίνει από την πολύ μικρή ηλικία του και είμαστε όλοι συνένοχοι. Ως εκπαιδευτικός αναρωτήθηκα αν έπρεπε να κοκκινίζω, θα το πω πολύ πολύ απλά, τα ορθογραφικά λάθη των μαθητών μου. Είχε δημιουργηθεί τότε μεγάλος θόρυβος γύρω από το θέμα και τις ψυχολογικές επιπτώσεις του στους μαθητές. Ψάχνοντάς περισσότερο τα σχετικά με το θέμα βρήκα ότι ήταν κάπως αστεία η αρχή του που έλαβε διαστάσεις χιονοστιβάδας. Μια ομάδα εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Αμερική παρατήρησε πως οι μικροί μαθητές αντιμετώπιζαν οπτικό πρόβλημα με το έντονο κόκκινο χρώμα. Έτσι εισηγήθηκαν ένα πιο απαλό χρώμα το μωβ. Σε μας έπρεπε να έχει και επιστημονικό μανδύα! Στις ημέρες μας καταφθάνει κάτι άλλο. Στις Η.Π.Α στα Γυμνάσια έχει αντικατασταθεί η ένδειξη F(failure) στη βαθμολογία που σημαίνει αποτυχία σε κάποιο μάθημα με την ένδειξη U(unsatisfactory) που σημαίνει μη ικανοποιητική προσπάθεια. Έτσι ο μαθητής ή η μαθήτρια θα μπορεί να δίνει το μάθημα με εργασία ή πρότζεκτ από το σπίτι όσες φορές θέλει μέχρι να το περάσει!

Προετοιμάζοντας εμείς το δρόμο της ζωής τους, αποτυγχάνουμε να τα προετοιμάσουμε για τη ζωή. Έχουμε σχεδιάσει στο νου και στη σκέψη μας μια στρεβλή εικόνα για τον ρόλο μας.

α. Πιστεύουμε πως κερδίζουμε, εάν παρέχουμε ευκολίες και ανέσεις στα παιδιά μας. Ίσως είναι ο μόνος τρόπος που γνωρίζουμε. Ίσως οι γονείς μας να μην υπήρξαν καλά πρότυπα, ισχυρά για να μας προετοιμάσουν για την ενηλικίωσή μας.

β. Πιστεύουμε πως κερδίζουμε αν τα παιδιά μάς αγαπούν και μάς λατρεύουν. Μάλλον νιώθουμε ανασφαλείς και χρειαζόμαστε την επιδοκιμασία τους. Δεν πρέπει να θέλουμε να εξαρτώνται από μας. Αυτό σημαίνει ότι κάνουμε εύκολη τη ζωή τους μόνο γι’ αυτά.

Ο κόσμος αλλάζει γρήγορα. Τα παιδιά μας δεν μας χρειάζονται να τους πληροφορήσουμε για τις αλλαγές αλλά για την ερμηνεία, για τη διαδικασία, για την εξέλιξη και τη στάση που πρέπει να κρατήσουν. Ο μεγαλύτερος προγνωστικός παράγων εξέλιξης του παιδιού μας είναι η δύναμη της θελήσεως.

Αξίζει να αναφερθούμε στο πείραμα, σχετικά με τον αυτοέλεγχο, του dr Walter Mischel καθηγητή της Ψυχολογίας της Προσωπικότητας και της κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια των Η.Π.Α.

Περιγραφή πειράματος: Το πείραμα διεξάγεται σ΄ένα γυμνό δωμάτιο, σε παιδιά ηλικίας 4 – 5 ετών. Στο άδειο δωμάτιο υπάρχει ένα τραπεζάκι κι επάνω του ένα ζαχαρωτό-γλυκό πολύ δελεαστικό για τα παιδιά (για τα ελληνόπουλα μια σοκολάτα;), κάμερα καταγραφής αντιδράσεων, κουδούνι.

Οδηγίες προς τα παιδιά:

Θα καθίσουν στην καρέκλα απέναντι στο ζαχαρωτό για δεκαπέντε λεπτά χωρίς να το φάνε. Αν τα καταφέρουν θα πάρουν και δεύτερο ζαχαρωτό. Αν όχι, θα αρκεστούν στο ένα. Τα παιδιά που θα έτρωγαν το ζαχαρωτό πριν την παρέλευση του δεκαπεντάλεπτου αποχωρούσαν μόλις έτρωγαν το ζαχαρωτό, χωρίς να περιμένουν την ολοκλήρωση του χρόνου.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ : Τα παιδιά που ήταν σε θέση να περιμένουν για δύο ζαχαρωτά και δεν άρπαζαν το πρώτο, εμφάνιζαν δημιουργικούς τρόπους για να αποσπάσουν τα ίδια τον εαυτό τους από τον πειρασμό: Έκλειναν τα μάτια, γύριζαν την πλάτη τους, τραγουδούσαν, μετρούσαν, χάζευαν αλλού, έκαναν διάφορα σχήματα με τα χέρια τους, προσποιούνταν ότι έτρωγαν το ζαχαρωτό, το περιέπαιζαν, το μύριζαν.

Ο καθηγητής διερωτάται εάν ο αυτοέλεγχος οφείλεται σε γενετικούς παράγοντες ή είναι θέμα αγωγής και περιβάλλοντος. Και τα δύο μπορούν να διαμορφώσουν την αντίδραση, απαντά ο ίδιος. Για παράδειγμα, τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ασταθείς οικογένειες με αναξιόπιστους ενήλικες ρέπουν στο να λάβουν τις αμοιβές τους αμέσως. Η εμπειρία τους τα έχει διδάξει να δυσπιστούν στην υπόσχεση της μελλοντικής λιχουδιάς.

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΩΝΤΑΣ ο καθηγητής για 40 χρόνια τη ζωή των παιδιών που έλαβαν μέρος στο τεστ διαπίστωσε ότι τα παιδιά που ήταν σε θέση να αντέξουν στον πειρασμό και να αναβάλουν την απόλαυση για 15 λεπτά είχαν υψηλότερη βαθμολογία στη μέση εκπαίδευση, επίτευξη υψηλότερων βαθμίδων εκπαίδευσης, κέρδιζαν περισσότερα χρήματα, είχαν χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος, ένδειξη υγιούς βάρους, καλύτερη συναισθηματική και κοινωνική ικανότητα. Τα αποτελέσματα του τεστ δεν θεωρούνται βεβαίως πεπρωμένο. Αντιθέτως ο αυτοέλεγχος μπορεί να διδαχθεί όχι μόνο στην παιδική ηλικία εξηγεί ο καθηγητής.

Ως ορθόδοξοι γονείς, οφείλουμε να λάβουμε υπόψη τις παρατηρήσεις και τα συμπεράσματα της διαχρονικής αυτής μελέτης και να τα χρησιμοποιήσουμε με σύνεση και διάκριση. Διαθέτουμε εξάλλου αιώνων ορθόδοξη ασκητική παράδοση ζωντανή η οποία θα μας βοηθήσει τα μέγιστα. Έτσι βέβαιοι ότι δεν αυθαιρετούμε στην αγωγή των παιδιών μας αλλά φερόμενοι συνετά αιχμαλωτίζουμε «παν νόημα» προς «οικοδομήν» τους, προσβλέπουμε στον απώτερο     στόχο ο οποίος είναι ο αγιασμός τους καθώς και ο προσωπικός μας. Προηγείται όμως η δημιουργία φυσιολογικών, νορμάλ, χαρακτήρων που θα κοσμούνται κατ’ αρχήν με φυσικές αρετές.

Το εγχείρημά μας σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται με απίστευτη ταχύτητα δεν είναι καθόλου εύκολο. Το χθες έγινε ήδη μακρινό παρελθόν. Παρατηρώντας προσεκτικά τον εαυτό μας αλλά και τους ανθρώπους γύρω μας μπορούμε να τους κατατάξουμε σε δύο στρατόπεδα που εκπροσωπούνται χαρακτηριστικά από δύο κατηγορίες πουλιών: την κουκουβάγια και την στρουθοκάμηλο. Μερικές φορές όμως δημιουργείται μια όσμωση ανάμεσα στις δύο συμπεριφορές και διατρέχουμε τον κίνδυνο «ως σάρκα φορούντες και τον κόσμο οικούντες». Τα δυο πουλιά είναι τα σύμβολα δύο διαφορετικών κόσμων και δύο διαφορετικών τρόπων αντιμετώπισης της ζωής.

Η στρουθοκάμηλος αντιπροσωπεύει την αφροσύνη, την τρέλα, τον παραλογισμό. Αν μάλιστα μελετήσει κανείς τη σχετική περιγραφή από το βιβλίο του Ιώβ κεφ. 39 στ,13-17 για τη συμπεριφορά της απέναντι στην οικογένειά της ξαφνιάζεται. «Η στρουθοκάμηλος, διαβάζουμε, χτυπάει εύθυμα τα φτερά της μα να πετάξει δεν μπορεί καθώς ο πελαργός. Τ’ αυγά της τα εγκαταλείπει καταγής, τα εμπιστεύεται στη ζεστασιά της άμμου. Δεν σκέφτεται ότι μπορεί κάποιος να τα πατήσει ή ένα άγριο θηρίο να τα λιώσει κάτω από το πέλμα του. Με τα μικρά της η στρουθοκάμηλος είναι μάνα σκληρή, σαν να μην ήταν δικά της∙ κι αδιαφορεί αν χαμένοι πάνε οι κόποι της . Γι’ αυτό κι Εγώ, λέει ο Θεός στον 17 στ. δεν της έδωσα ούτε μια στάλα νοημοσύνη.» Όχι λοιπόν αδικαιολόγητα για αιώνες και μέχρι σήμερα οι άνθρωποι πιστεύουν ότι μπροστά στον φόβο ή στον  κίνδυνο χώνει το κεφάλι της στην άμμο και έτσι πιστεύει ότι τον εξουδετερώνει…

Αντιθέτως η κουκουβάγια συμβολίζει μία εντελώς διαφορετική προσέγγιση της ζωής. Βρίσκεται σε μεγάλη κατάσταση συναγερμού το βράδυ, όταν παραμονεύει ο κίνδυνος. Μπορεί να περιστρέφει το κεφάλι της κατά 360^ο για να δει κάθε κίνηση. Πάντα παρατηρεί. Έχει οξύτατη ακοή και όραση ιδιαίτερα στο σκοτάδι. Έχει γίνει το σύμβολο της σοφίας και της αρχοντιάς.

Η συμπεριφορά μας με ποια ταυτίζεται; Έχουμε την τάση να κρύβουμε τα άσχημα νέα ή τις επικίνδυνες τάσεις και να μη θέλουμε να αντιμετωπίσουμε κατά πρόσωπο την πραγματικότητα; Θάβουμε το κεφάλι μας στην άμμο για να ξεφύγουμε από τις αναγκαίες αλλαγές που πρέπει να γίνουν για να προετοιμαστούν τα παιδιά μας για το μέλλον; Κρυβόμαστε πίσω από τον θόρυβο και την ακαταστασία; Έχουμε χαθεί μέσα στη ρουτίνα, ελπίζοντας απλά να επιβιώνουμε και να περνάει ο καιρός; Ή κάνουμε ό,τι το καλύτερο μέσα στο σκοτάδι; Είμαστε σε εγρήγορση για το τι πράγματι συμβαίνει στην κοινωνία και ανάμεσα στα παιδιά μας και στους συμμαθητές τους σήμερα; Διαθέτουμε τη σοφία ώστε να αντιμετωπίσουμε επικίνδυνες ροπές, τάσεις και συνήθειες των παιδιών μας προτού να εξελιχθούν σε εθιστικές συμπεριφορές; Πώς χειριζόμαστε την εσωστρέφειά τους και τα διατυμπανιζόμενα δικαιώματά τους;

Δεν είμαι απαισιόδοξος αλλά πιστεύω ότι ζούμε σε σκοτεινούς καιρούς. Χρειάζεται να ανησυχήσουμε περισσότερο για τα παιδιά μας. Μην περιμένουμε βοήθεια απ’ έξω. Το κλειδί της επιτυχίας το κρατάμε εμείς, οι γονείς, και ο Θεός. Ο Θεός δουλεύει μυστικά, αθόρυβα και έχει τους δικούς Του τρόπους.  Όσον όμως αφορά σ’ εμάς οφείλουμε να παραμένουμε σε εγρήγορση. Ζούμε σε καιρούς τους οποίους ο λόγος του Θεού στην Αποκάλυψη τους ζωγραφίζει με κάθε ενάργεια. Χρέος μας να παρατηρούμε τα πρότυπα και να διακρίνουμε τις τάσεις στη συμπεριφορά των παιδιών μας. Να ανταποκρινόμαστε με σύνεση, καθώς μπορεί να αντιμετωπίσουμε αρνητικά πρότυπα ή ελλείψεις των παιδιών μας. Να επικοινωνούμε με αδελφούς, να συζητούμε τι πρέπει να γίνει και να ζητούμε έγκαιρα τη βοήθεια αδελφών που έχουν μεγαλύτερη πείρα σε σχετικά θέματα. Τέλος «εαυτούς και αλλήλους, στην περίπτωσή μας , τα παιδιά μας και πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ, παραθώμεθα», επικαλούμενοι τη χάρη και τον φωτισμό του Πνεύματος του Αγίου.

 

Αθανάσιος Γκάτζιος