Η έρευνα των εμβρυακών βλαστικών κυττάρων άρχισε σοβαρά στις αρχές του 1999. Κατευθύνθηκε από την ικανότητα των βλαστικών κυττάρων να αναπτυχθούν σε κάθε ιστό και όργανο στο ανθρώπινο σώμα. Εξίσου ανησυχητικές είναι οι και αυξανόμενες πιέσεις για την κατοχύρωση των ανθρώπινων γονιδίων, τμημάτων του DNA που φέρουν τον κωδικό της ανθρώπινης ζωής. Όπως ήταν αναμενόμενο, η κινητήρια δύναμη πίσω από αυτές τις πρωτοβουλίες είναι το οικονομικό: υπόσχονται σχεδόν απεριόριστα κέρδη για την ανθούσα βιομηχανία της βιοτεχνολογίας η οποία παρέχει το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης για την έρευνα. Παρά το γεγονός ότι σήμερα η έμφαση δίδεται στις δυνατότητες στον τομέα της Ιατρικής -δημιουργούνται νέα όργανα για την αντικατάσταση παλαιών και εξαλείφονται διάφορες γενετικές ανωμαλίες-, η αγορά ήδη πιέζει τους ειδικούς να δημιουργήσουν «σχεδιασμένα μωρά» με προεπιλεγμένα χαρακτηριστικά, συμπεριλαμβανομένου, μέσω της μαγείας της κλωνοποίησης, άλλου προσώπου γενετικά επιδιορθωμένου.

Ποια είναι η θέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας σ’ αυτό το θέμα, το οποίο περιλαμβάνει το χειρισμό της ανθρώπινης ζωής στο πιο βασικό επίπεδό της; Παρά το γεγονός ότι ούτε η Γραφή ούτε η πατερική διδασκαλία μιλούν για το θέμα άμεσα, προσφέρουν μαζί ένα όραμα και το αντιμετωπίζουν με μεγάλη σαφήνεια. Το όραμα αυτό προσφέρει βαθειά πολύτιμη γνώση στην έννοια και την αξία του ανθρώπου.

Η ορθόδοξη ανθρωπολογία – το δόγμα για το ανθρώπινο πρόσωπο – ξεκινά με την επιβεβαίωση της Γένεσης ότι κάθε άνθρωπος έχει δημιουργηθεί «κατ’ εικόνα και ομοίωση του Θεού». Ωστόσο, ο όρος «εικόνα» πρέπει να προσδιοριστεί. Αυτό έχει να κάνει με ό,τι οι θεολόγοι αποκαλούν σήμερα «είναι εν κοινωνία». Το ανθρώπινο πρόσωπο δεν είναι μια απομονωμένη οντότητα αλλά μέλος μιας κοινότητας. Και πρωταρχική και αρχέγονη κοινότητα είναι η εκκλησία, το σώμα του Αναστάντος Κυρίου και ο δοξασμένος Κύριος, Ιησούς Χριστός.

Το τέλειο μοντέλο για την εκκλησιαστική κοινότητα είναι ο ίδιος ο Θεός: η αιώνια ζωή εν κοινωνία του Πατρός, του Υιού Και του Αγίου Πνεύματος. «Να είστε τέλειοι», δίνει οδηγίες ο Ιησούς στους δικούς Του «όπως και ο ουράνιος Πατέρας είναι τέλειος». Η τελειότητα όπως ο Θεός την εκφράζει μεταφράζεται πάνω από όλα σε αυτοθυσία αγάπης, προσφέρεται ως δώρο στον άλλο: στα άλλα πρόσωπα της Αγίας Τριάδος και στον κτιστό κόσμο, ιδιαίτερα στα ανθρώπινα πρόσωπα.

Για να αντανακλούμε την τελειότητα της Αγίας Τριάδος, δεν μπορούμε να αποφεύγουμε να εμπλεκόμαστε σε ένα διαρκή αγώνα ενάντια στις τάσεις της πιο σκοτεινής πλευράς μας,την οποία η ασκητική παράδοση ονομάζει «πάθη». Ως εκ τούτου, πολλοί από τους Πατέρες κάνουν μια διάκριση μεταξύ του «κατ’ εικόνα» και του «καθ’ ομοίωσιν», ορίζοντας το «καθ’ ομοίωσιν» ως στόχο της ασκητικής πάλης που είναι ο «αόρατος πόλεμος» της ψυχής. Όπως κάθε ανθρώπινο ον έχει δημιουργηθεί ως θεϊκή «εικόνα», έτσι ακρβώς ο καθένας καλείται να αναλάβει αγώνα για το θεϊκό «καθ’ ομοίωσιν». Η εικόνα, αφενός, αναφέρεται στη φύση μας, τη «δωρεά» της ανθρώπινης ζωής που μοιραζόμαστε όλοι. Η ομοιότητα, αφ’ ετέρου, αποτελεί το στόχο προς επίτευξη του οποίου κάθε «πρόσωπο», και αυτό αποτελεί ιδιαιτερότητα του άνθρωπου, καλείται να αγωνιστεί. Ο στόχος αυτός περιγράφεται από τους Πατέρες ως θέωση.

Σημαίνει ότι ο σκοπός και το τέλος της ανθρώπινης ζωής είναι να συμμετάσχει στην αιώνια ζωή του Θεού, σε «ενέργειες» ή χαρακτηριστικά Του, όπως η δικαιοσύνη, η αλήθεια, η ομορφιά και η αγάπη.

Η Ορθοδοξία είναι γνωστή για την «υψηλή Χριστολογία», την πεποίθησή της ότι ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ δεν είναι λιγότερο από Θεάνθρωπος, ο αιώνιος Υιός του Πατρός, που «χωρίς αλλαγή έγινε άνθρωπος και σταυρώθηκε» προκειμένου να εργαστεί τη σωτηρία μας. Εξίσου «υψηλή» όμως είναι η Ορθόδοξη ανθρωπολογία: η αντίληψή της του ανθρωπίνου προσώπου ως αιώνιας αξίας. Όσο μπορεί να τονίσει την πραγματικότητα της ανθρώπινης αμαρτίας, τόσο η Ορθόδοξη Χριστιανοσύνη αναγνωρίζει, επίσης, ότι ο κύριος στόχος της ανθρώπινης ύπαρξης – προς τον ποίο κάθε πρόσωπο καλείται να αγωνιστεί και αγωνίζεται- είναι να δοξάζει το Θεό και να τίθεται σε αιώνια και χαρούμενη κοινωνία με τα πρόσωπα της Αγίας Τριάδος.

Τι σημαίνει αυτό σε σχέση με την αρχική μας ερώτηση που αφορά στην εκμετάλλευση και την εμπορική χειραγώγηση του ανθρώπινου γενετικού υλικού και των ανθρώπινων εμβρύων;

Πάνω απ’ όλα αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπάρχει χρησιμοποίηση του ανθρώπινου προσώπου, σε μακροοικονομικό ή μικροοικονομικό επίπεδο. Μπορεί να γίνει αποδεκτό μόνο εάν η χρήση είναι αυστηρά για θεραπευτικούς σκοπούς, που εξυπηρετεί τα συμφέροντα του ενδιαφερομένου. Επομένως αποκλείει πειραματισμούς με τη χρήση βιώσιμων ανθρώπινων εμβρύων ( τα οποία στα μάτια του Θεού είναι πλήρως προσωπικοί φορείς της θείας εικόνας και όχι απλώς «σταγόνες ιστού»), όπως ακριβώς το θεωρεί η Κατοχύρωση του δικαιώματος των ανθρώπινων γονιδίων για εμπορικούς σκοπούς.

Ήδη οι γιατροί διαμαρτύρονται, διότι ορισμένοι πρόσφατα ανέπτυξαν διαγνωστικά τεστ που αφορούν σε γονίδια ( π.χ για τη νόσο του Αλτσχάιμερ) τα οποία δεν έχουν στη διάθεσή τους, επειδή τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας σχετικά με τις διαδικασίες διάθεσης τα κατέχουν ιδιωτικές εταιρίες. Ο κίνδυνος σήμερα είναι απείρως μεγαλύτερος: αυτά τα εμπορικά συμφέροντα θέλουν κυριολεκτικά τα «δικά» μας γονίδια στο βαθμό που ελέγχουν τη χρήση του DNA μας.

Το 1998, η Ιερά Σύνοδος της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Αμερικής ζήτησε ένα μορατόριουμ για τον πειραματισμό που οδηγεί στην κλωνοποίηση των ανθρώπινων όντων. Η έκκληση αυτή αναθεωρήθηκε το φθινόπωρο του 2001 με τη δήλωση των επισκόπων οι οποίοι καταδίκαζαν τη δημιουργία εμβρυϊκών κυττάρων και την κλωνοποίηση του ανθρώπου εν γένει. Με την ολοκλήρωση, στις αρχές του περασμένου έτους, του ανθρώπινου γονιδιώματος, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να επεκταθεί και να καλύψει οποιαδήποτε χρήση κάθε είδους ανθρώπινου γενετικού υλικού για εμπορικούς σκοπούς που δεν περιλαμβάνουν σαφή και αποδεκτά θεραπευτικά αποτελέσματα. Και πρέπει οπωσδήποτε να θεσπιστεί νομοθεσία που να απαγορεύει την κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πάνω στα ανθρώπινα γονίδια.

Αυτή τη νεοαποκτηθείσα γνώση σχετικά με τη γενετική η οποία ενέχει εξαιρετικό δυναμικό για το καλό ή το κακό πρέπει να τη διαχειρίζεται ο δημόσιος τομέας. Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί θα πρέπει να επιμείνουμε σε αυτό το σημείο χρησιμοποιώντας τόσο τα μέσα ενημέρωσης όσο και οποιοδήποτε άλλο μέσο έχουμε στη διάθεσή μας. Σε αντίθετη περίπτωση θα αντιμετωπίσουμε τον πολύ πραγματικό κίνδυνο να υποκύψουμε σε μια νέα ύπουλη μορφή δουλείας, στην οποία η γενετική μας κληρονομιά κυριολεκτικά θα ανήκει σε οποιαδήποτε άλλα συμφέροντα – εμπορικά ή κυβερνητικά – εκτός από τα δικά μας.

Ομοίως, θα πρέπει να καταστήσουμε ξεκάθαρη την κατηγορηματική αντίθεσή μας στην χρήση και την καταστροφή ανθρώπινων εμβρύων, δεδομένου ότι τα βλαστικά κύτταρα των ενηλίκων μαζί με εκείνα που συλλέγονται από τον ομφάλιο λώρο, έχει αποδεχθεί ότι έχουν μεγάλες θεραπευτικές ιδιότητες, όπως τα εμβρυϊκά αντίστοιχα. Το ανθρώπινο πρόσωπο, που δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα του Θεού και κλήθηκε να προχωρήσει προς τη θεία ομοιότητα, είναι μοναδικό και άπειρης αξίας. Οποιαδήποτε προσπάθεια να μειωθεί το πρόσωπο σε μια δεξαμενή των γενετικών στοιχείων ή να αναπαραχθεί αυτό το άτομο μέσω της κλωνοποίησης, είναι προσβολή, όχι μόνο έναντι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Είναι πάνω απ’ όλα προσβολή ενάντια στο Θεό που δημιουργεί και αγαπά κάθε πρόσωπο και καλεί τον καθένα, χωρίς εξαίρεση, να μοιραστεί για πάντα τη θεία ζωή Του.

Πρεσβύτερος John Breck Καθηγητής ερμηνείας της Βίβλου και της Ηθικής στο Ορθόδοξο Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου στο Παρίσι και Καθηγητής της Ηθικής και Καινής Διαθήκης της Ορθόδοξης Θεολογικής Σχολής του Αγίου Βλαδίμηρου στη Νέα Υόρκη.

Η μετάφραση έγινε από τα αγγλικά.

Αθαν. Γκάτζιος

http://themeliosiaspis.wordpress.com/