Ένας από τους πιο σημαντικούς στόχους των γονιών είναι να αναθρέψουν τα παιδιά τους έτσι ώστε να γίνουν ανεξάρτητα και αυτάρκη, ικανά να ανταποκριθούν με επιτυχία στις δυσκολίες που θα συναντήσουν αργότερα στη ζωή τους ως ενήλικες και άξια να δημιουργήσουν τη δική τους οικογένεια. Πώς όμως θα το πετύχουν, όταν θέτουν όρια καθώς αυτά μεγαλώνουν; Μήπως αυτό δημιουργεί κάποια αντίφαση στην προσπάθειά τους αυτή; Είναι επιβεβλημένα τα όρια στην αγωγή των παιδιών ή δημιουργούν προβλήματα και διχασμό στη προσωπικότητα του παιδιού;

Τα παιδιά νιώθουν μέσα τους δύο αντίθετες συναισθηματικές παρορμήσεις ή ανάγκες. Αισθάνονται έντονη την ανάγκη της προσκόλλησης και της σιγουριάς να συνδεθούν με τους γονείς τους που τα αγαπούν και τα φροντίζουν και συγχρόνως νιώθουν πολύ έντονο το αίσθημα της ανεξαρτησίας που τα βοηθάει να διαφοροποιούνται από εκείνους και να αναπτύσσουν τη δική τους προσωπικότητα. Το παιδί σε καμία περίπτωση δεν είναι αντίγραφο των γονιών του, έστω και αν εξωτερικά τους μοιάζει. Αυτή η κίνηση της ανεξαρτησίας του επιτρέπει να ανελίσσεται και να εξελίσσεται, να ωριμάζει ως πρόσωπο και να δημιουργεί. Η διαδικασία αυτή είναι επίπονη και παίρνει χρόνια πολλά, διότι ούτε αυτόματη είναι αλλά ούτε και ευθύγραμμη. Εμπλέκονται πλήθος παράγοντες. Κληρονομικότητα, περιβάλλον στενό και ευρύτερο (οικογένεια, σχολείο, φίλοι, συγγενείς, τηλεόραση κ.τ.λ.) ΟΙ γονείς πρέπει να τα λάβουν όλα αυτά υπόψη τους. ΟΙ σχετικές έρευνες αλλά και η καθημερινή πείρα έχουν αποδείξει ότι η ύπαρξη ορίων στην αγωγή των παιδιών είναι όρος «εκ των ων ουκ άνευ» για τη σωστή αγωγή τους. Το θέμα είναι το πώς ως γονείς θα χειριστούμε τα όρια.

Τα παιδιά χρειάζονται περιορισμούς και σαφή όρια για να αισθάνονται ασφαλή, σίγουρα και να νιώθουν ότι είναι αγαπητά . Τα όρια είναι σαν τις όχθες του ποταμού. Το ποτάμι χωρίς όχθες είναι ένας λάκκος. Ένα παιδί χωρίς όρια τείνει να είναι ένα απρόβλεπτο παιδί στη συμπεριφορά του και η «ροή» του οδηγείται σε οποιαδήποτε κατεύθυνση. Όρια είναι οι «όχθες» του, που το βοηθούν να διαμορφώσει τη δομή της προσωπικότητάς του και το καθοδηγούν προς την ανέλιξή του. Ωστόσο, ένα παιδί με πάρα πολλά όρια στην αγωγή του, ποτέ δεν αναπτύσσει εμπιστοσύνη στον εαυτό του αλλά και ένα παιδί που μεγαλώνει με ελάχιστα ή χωρίς όρια δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στην πραγματικότητα και να ωριμάσει. Ο καθορισμός των ορίων είναι μια σημαντική δεξιότητα των γονιών στο μεγάλωμα ενός συνεργάσιμου παιδιού.

Πριν αποφασίσουμε κάποια όρια οφείλουμε να σκεφτούμε και τις συνέπειες που μπορεί να υπάρξουν ώστε να είμαστε προσεκτικοί . Σχηματικά μπορούμε να κατηγοριοποιήσουμε τη συμπεριφορά του παιδιού μας παίρνοντας ως παράδειγμα τους σηματοδότες κυκλοφορίας:

α. Πράσινο φως, χαρακτηρίζουμε κάθε συμπεριφορά του παιδιού που κρίνουμε αποδεκτή και το ενθαρρύνουμε να τη συνεχίσει.

β. Πορτοκαλί φως. Μπορεί να μη μας αρέσει αυτή η συμπεριφορά αλλά την ανεχόμαστε. Την αγνοούμε.

γ. Κόκκινο φως. Είναι συμπεριφορές που για κανένα λόγο δεν θα ανεχθούμε. Σε αυτές τις συμπεριφορές θέτουμε όρια στο παιδί μας.

Τα όρια λειτουργούν αποτελεσματικότερα, όταν το παιδί αισθάνεται ότι το αγαπούμε ειλικρινά και συνδέεται μαζί μας. Δεν ορίζουμε όρια, όταν το παιδί είναι αναστατωμένο και δεν μπορεί να ακούσει στην κατάσταση που βρίσκεται. Περιμένουμε να ηρεμήσει , το παίρνουμε κοντά μας, το αγκαλιάζουμε και με ήρεμη και σταθερή φωνή του εξηγούμε γιατί θέσαμε το συγκεκριμένο όριο. Συνετό είναι να ακολουθήσουμε ορισμένα βήματα στη θέσπιση των ορίων ώστε να είναι αποδοτικά και να μη δημιουργήσουν προβλήματα.

1^ο. βήμα. Η συμμετοχή του παιδιού. Θέτουμε όρια, πριν συμβεί η ανάρμοστη συμπεριφορά του παιδιού. Του εξηγούμε απλά και ήρεμα γιατί θέσαμε τα συγκεκριμένα όρια . Αν το παιδί μας είναι ηλικίας τριών ετών και άνω, του ζητούμε να επαναλάβει τα όρια.

2^ο βήμα. Χαρακτηριστικά καλών ορίων.

Έχουμε ένα μικρό αριθμό κανόνων. Πάρα πολλοί κανόνες θα προκαλέσουν σύγχυση στο παιδί και αναστάτωση.

Οι κανόνες να είναι δίκαιοι, σαφείς και   το παιδί μας να μπορεί εύκολα να τους ακολουθήσει.

Εκφράζουμε με θετικό τρόπο τι θέλουμε και όχι τι δεν θέλουμε.

3^ο. βήμα. Καθορίζουμε τις συνέπειες. Όταν θέτουμε τα όρια καθορίζουμε, με το παιδί μας και τις συνέπειες, αν τα παραβεί. Η πειθαρχία λειτουργεί καλύτερα, αν το παιδί μας ξέρει τι να περιμένει όταν αθετήσει τον κανόνα.

4^ο. βήμα. Δεν υποκύπτουμε. Αποδεχόμαστε και σεβόμαστε τα δικά μας όρια. Αν δεν τηρήσουμε τα όρια που έχουμε θέσει ούτε το παιδί μας θα μας σεβαστεί και θα έχουμε δημιουργήσει ένα φαύλο κύκλο. Ας μάθουμε να λέμε «όχι» με έναν ζεστό, απλό και γεμάτο φροντίδα τρόπο, παραμένοντας ήρεμοι και σταθεροί με τα όρια που έχουμε θέσει.

5^ο. βήμα. Να είμαστε ευέλικτοι. Αν δούμε ότι τα όριά μας δεν γίνονται αποδεκτά και προκαλούν αντιδράσεις, δεν επιμένουμε στην επιβολή τους. Αν δεν είναι κατάλληλα, απλώς το αναγνωρίζουμε και το ξανασυζητούμε με το παιδί μας. Ίσως να είναι μια καλή ευκαιρία εάν τα παιδιά μας βρίσκονται στο γυμνάσιο ή φοιτούν στο λύκειο να στρέψουμε τη σκέψη και την προσοχή μας μαζί τους στον αιώνιο λόγο του Θεού, όπως αυτός εκφράζεται στη Σοφία Σειράχ «Οπίσω των επιθυμιών σου μη πορεύου και από των ορέξεών σου κωλύου. Εάν χορηγήσης τη ψυχή σου ευδαιμονίαν επιθυμίας, ποιήσει σε επίχαρμα των εχθρών σου»(18,30-31). Από τις επιθυμίες σου μην παρασύρεσαι , στις ορέξεις σου αντιστάσου. Αν δώσεις στον εαυτό σου την απόλαυση κάθε επιθυμίας , θα γίνεις των εχθρών σου περίγελως.

Καθώς το παιδί μας μεγαλώνει και ωριμάζει, απομακρύνουμε τα όρια, τα μειώνουμε, τα ελαχιστοποιούμε και στο τέλος με το διάλογο  τα καταργούμε. Η αγάπη μας και το ενδιαφέρον μας όμως παραμένουν αμείωτα και η προσευχή μας προς τον Κύριο εξακολουθεί θερμή και εκτενής ώστε να «φυλάσσει εισόδους και εξόδους» του.

Αθανάσιος Γκάτζιος.